Lek. med. Dariusz Dudek
z Kliniki Okulistycznej Wojskowego Instytutu Medycyny Lotniczej

Terminologia

Termin „jaskra” używany jest obecnie powszechnie do określenia procesów patologicznych w gałce ocznej, z towarzyszącą postępującą neuropatią nerwu wzrokowego i charakterystycznymi ubytkami w polu widzenia. Bardzo często w środowisku lekarzy i pacjentów jest on mylnie kojarzony jedynie z podwyższonym ciśnieniem wewnątrzgałkowym (CW). Od pewnego czasu wiadomo jednak, że CW to czynnik wysokiego ryzyka, który nie może być rozpatrywany jako jedyny predysponujący do wystąpienia neuropatii jaskrowej.

Wieloośrodkowe badania kliniczne i długoterminowe obserwacje pacjentów udowodniły wieloczynnikowość powstawania tej patologii. Na podstawie tych badań stworzono nową systematykę charakteryzującą jej postacie.

Skutki podwyższonego ciśnienia wewnątrzgałkowego

Pojawiły się również teorie dowodzące powstawania zmian jaskrowych w nerwie wzrokowym. Pierwsza z nich – mechaniczna – za główny czynnik rozwoju neuropatii jaskrowej uważa podwyższone CW, które to, wywierając przez blaszkę sitową ucisk na struktury nerwu wzrokowego, doprowadza do zaburzenia transportu aksoplazmy we włóknach nerwowych i w konsekwencji powoduje powolne obumieranie komórek zwojowych.

Teoria naczyniowa

Rozwój technik obrazowania struktur nerwu wzrokowego, siatkówki oraz jej naczyń umożliwił dokładniejszą analizę i obserwację zachodzących w niej procesów. Pozwoliło to na podjęcie próby odpowiedzi na pytanie: Czy rzeczywiście ciśnienie wewnątrzgałkowe jest jedynym czynnikiem wpływającym na powstawanie jaskry?

Odpowiedzią było powstanie teorii naczyniowej, według której podwyższone CW to czynnik bardzo znaczący, lecz nie jest on koniecznym i jedynym w powstawaniu cech neuropatii. Dowodem są badania pacjentów z nadciśnieniem ocznym, u których nie obserwowano występowania neuropatii jaskrowej, oraz chorych z objawami jaskry, u których wartości CW oscylowały w granicach normy.